Actualiteiten

Tijdens het welkomswoord in de grote tent werd bekend gemaakt dat mevrouw Judith Marijke Dalmeijer zal terugtreden als voorzitter van de Stichting Japanse Vrouwenkampen. Ruim 20 jaar heeft zij zich ingezet voor de stichting, onder andere bij de organisatie van de jaarlijkse herdenkingsreünie. Bloemen en een daverend applaus waren haar deel. Vervolgens verplaatsten alle aanwezigen zich naar de gereedstaande stoelen bij het Vrouwenkampenmonument op het terrein. Bij het monument waren 21 gedenkplaten opgesteld die afgedekt waren met batikdoeken. Deze doeken verhulden de namen van ruim 3800 vrouwen, kinderen en oude mannen die in Vrouwenkampen overleden zijn in de periode 1942-1945. Alvorens tot onthulling van de wand werd overgegaan, kreeg de heer G.L.J. Huijser, generaal der Infanterie b.d., het woord. De heer Huijser, die zijn moeder verloor in het kamp, was zelf geïnterneerd in een jongenskamp. Hij wees op het belang om de namen van de slachtoffers aan te brengen daar waar zij herdacht worden. Het offer dat de vrouwen brachten mag nooit vergeten worden. Het is daarom passend dat hun namen nu hier zichtbaar zijn, voor ons, maar ook voor toekomstige generaties. 'Zij zijn als het ware weer onder ons' aldus de heer Huijser.

Hiermee ging een langgekoesterde wens van het bestuur van de Stichting Japanse Vrouwenkampen in vervulling. Na een toespraak van de heer Huijser uitgesproken tijdens de herdenking op 30 augustus 2006 ontstond namelijk de wens om de namen van alle vrouwen en kinderen die in Japanse vrouwenkampen overleden zijn tijdens de bezetting van Nederlands-Indie aan te brengen op een gedenkwand in Bronbeek. Judith Marijke Dalmeijer stelde dat jaar nog een werkgroep samen waarvoor vertegenwoordigers van verschillende organisaties werden uitgenodigd. Ook de Oorlogsgraventichting, die al in een pril stadium haar medewerking had toegezegd, was vertegenwoordigd. De gedachte was om met behulp van diverse bronnen een zo volledig mogelijke lijst van overledenen samen te stellen en die namen vervolgens in brons te laten gieten. Door de hoge kosten die verbonden waren aan het gieten van bronzen platen kon het plan niet doorgaan. Helaas lukte het de Stichting Japanse Vrouwenkampen ook niet om voldoende fondsen bij elkaar te brengen om de gedenkmuur op een andere, goedkopere wijze te realiseren. Aanvankelijk leek het erop dat van uitstel, afstel kwam. In 2009 begon de Stichting echter fondsen te werven onder haar eigen achterban. Begin 2010 was er zodoende genoeg geld in kas om de namenwand te verwezenlijken. Hoewel de Oorlogsgravenstichting vanaf eind 2007 aan de naamlijst had gewerkt, was deze nog niet klaar. Van vele slachtoffers was bijvoorbeeld de naam van het kamp niet bekend. Ondanks deze gebreken werd besloten een naamlijst samen te stellen. Deze lijst werd door het bedrijf JP Belettering in Duiven afgedrukt op 20 borden. Deze borden zijn samen met een toelichting geplaatst bij het Vrouwenkampenmonument op Bronbeek. Na de onthulling van het toelichtingsbord door monseigneur Baer en de heer Huijser, onthulden 20 oud-gevangenen en nabestaanden de naamborden.

In haar toespraak, herinnerde mevrouw Lody Pieterse, voorzitter van de SHBSS, aan het offer dat velen hebben gebracht voor onze vrijheid. 'Vrijheid vieren is tegelijkertijd onvrijheid herdenken' aldus mevrouw Pieterse. 'Herdenken is in die zin een les in nederigheid, een oefening in dankbaarheid. Nederig en dankbaar, omdat onze vrijheid is bevochten door ontelbare mannen en vrouwen'. Aan de beide spoorwegen werkten tienduizenden geallieerde krijgsgevangenen, waaronder 25.000 Nederlanders, van wie ruim 3300 bij de aanleg en bij het onderhoud tijdens de oorlog zijn omgekomen. Zij liggen begraven of worden herdacht op erevelden in Indonesie (Pakan Baroe Spoorweg) en Myanmar en Thailand (Birma Spoorweg). Een defile langs het monument en de zojuist gelegde kransen sloot de herdenkingsbijeenkomst af.

De zanger Boudewijn de Groot sprak een voordracht uit en bracht een zelf geschreven lied ten gehore. Hij vertelde onder andere geboren te zijn tijdens de Japanse bezetting in het Kramatkamp te Batavia op 20 mei 1944 en te jong te zijn geweest om bewuste herinneringen aan het kamp te hebben. Hoewel hij dus niet uit eigen ervaring kon spreken, had de oorlog in Nederlands-Indië wel sterk zijn leven beïnvloed. Zijn moeder overleed namelijk in het Tjidengkamp in juni 1945 en zijn vader kon daar na de oorlog niet over praten. Beiden zwegen, terwijl hij hun graag vragen had willen stellen omdat hij alles wilde weten.

Sinds 1980 organiseert de Stichting Herdenking 15 augustus 1945 (capitulatie Japan) in Den Haag een bijeenkomst die uit twee delen bestaat. Het eerste deel betreft een samenzijn in het World Forum Convention Center (WFCC) waarbij verschillende sprekers aandacht vragen voor de gebeurtenissen in Nederlands-Indië tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vaak vertellen zij over persoonlijke ervaringen. Het tweede gedeelte omvat een herdenkingsplechtigheid bij het Indisch Monument aan de Teldersweg, waar autoriteiten en vertegenwoordigers van organisaties kransen leggen ter nagedachtenis aan de oorlogsslachtoffers.

In 1999 is van overheidswege de historische betekenis van de capitulatie van Japan erkend als het formele einde van de Tweede Wereldoorlog. Sindsdien geldt voor de Rijksoverheid een algemene vlaginstructie. Dit houdt in dat vanaf alle rijksgebouwen de vlag wordt uitgestoken op 15 augustus. Ook andere instellingen, organisaties en particulieren worden verzocht de vlag uit te hangen. De Oorlogsgravenstichting is een van de organisaties die al vele jaren vlagt op die dag. Niet alleen bij het hoofdkantoor in Den Haag, maar ook op de Nederlandse erevelden op Java. Daarmee wordt het belang van die dag als nationale gedenkdag onderstreept.

Op verzoek van de Stichting Herdenking 15 augustus 1945 verzorgde de Oorlogsgravenstichting de levering van aarde van de 7 Nederlandse erevelden op Java en het Australische ereveld Ambon voor bijzetting bij het Indisch Monument in Den Haag. Hiermee werd symbolisch een band gelegd tussen de erevelden in Indonesië waar Nederlandse oorlogsslachtoffers begraven liggen en het monument in Nederland waar zij herdacht worden.

Tijdens een korte rondgang langs de aanwezige stands en exposities bezocht Hare Majesteit ook de stand van de Oorlogsgravenstichting. Zij bekeek daar ondermeer enkele fragmenten van de film 'Want elk graf heeft z'n verhaal' deel 1 Indonesië en vertelde onze medewerkers de film gezien te hebben. Ook gaf zij aan het belangrijke werk van de Stichting bijzonder te waarderen. Op verschillende plaatsen in de wereld had zij het werk van de Stichting in ogenschouw mogen nemen. Zo bezocht zij in 1995 het Nederlands ereveld Menteng Pulo in Jakarta, Indonesië en in 2004 de erevelden Chungkai en Kanchanaburi in Thailand.

Dit gedenkteken is een exacte kopie van het Birmakruis dat tijdens de oorlog is gemaakt door geallieerde krijgsgevangenen in het kamp Anganan in Birma. Oorspronkelijk stond het daar bij de ingang van de kampbegraafplaats. Na het opheffen van deze begraafplaats zijn de stoffelijke resten van de slachtoffers en het Birmakruis overgebracht naar het ereveld Thanbyuzayat. Dit ereveld wordt beheerd door onze Engelse zusterorganisatie, de Commonwealth War Graves Commission (CWGC). Deze organisatie schonk de Oorlogsgravenstichting later een replica van het kruis dat geplaatst werd in de Simultaankerk op het ereveld Menteng Pulo in Jakarta. Beide kruisen zijn vervaardigd uit bielzen van de spoorweg die dwars door de jungle van het tegenwoordige Myanmar en Thailand werd aangelegd. Achter het kruis zijn de Amerikaanse, Britse, Australische en Nederlandse vlag geplaatst. Duizenden krijgsgevangenen uit deze landen sneuvelden tijdens de aanleg van die "Dodenspoorweg".

In zijn toespraak gaf de heer Steenmeijer een kort historisch overzicht, vanaf de Japanse aanval op Pearl Harbor, de Slag in de Javazee, de Japanse kampen en onderdrukking, tot aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki, gevolgd door de capitulatie van het Japanse keizerrijk op 15 augustus 1945. Hij gaf aan dat die datum weliswaar het einde betekende van de Tweede Wereldoorlog maar geenszins de bevrijding betekende voor de Nederlanders die in het voormalig Nederlands-Indië woonden: twee dagen later riep Soekarno namelijk de onafhankelijkheid van Indonesië uit en een lange periode van geweld met veel slachtoffers aan beide zijden volgde. Peter Steenmeijer noemde de 15e augustus 1945 dan ook "een dag van vreugde met een randje van verdriet".

De tijdelijk zaakgelastigde, mevrouw Annemieke Ruigrok, prees in haar toespraak het werk van de Oorlogsgravenstichting en sprak over de band tussen de herdenking in Den Haag en die in Jakarta. Ze gaf aan dat Hare Majesteit de Koningin op hetzelfde moment van de samenkomst in de Simultaankerk aanwezig was bij het Indisch monument in Den Haag, en dat er op alle zeven Nederlandse erevelden in Indonesië kransen zouden worden gelegd op verzoek van de Stichting Herdenking 15 augustus 1945. Na een stille tocht over het ereveld werden drie kransen gelegd bij het vlaggenmonument. Mevrouw Ruigrok legde de eerste krans namens het Koninkrijk der Nederlanden, de defensieattaché, kapitein ter zee Arie Louter, legde de tweede krans namens het ministerie van Defensie, terwijl de assistent-defensieattaché, adjudant Armand Rameckers, de derde krans legde namens de Stichting Herdenking 15 augustus 1945. De kranslegging werd gevolgd door een minuut stilte, waarna de gasten bloemen kregen uitgereikt om neer te leggen bij individuele graven.

In 2006 maakte PiaMedia BV een indrukwekkende film waarin nabestaanden van oorlogsslachtoffers vertellen over het verlies van een dierbare en de impact dat dit gemis heeft gehad op hun verdere leven. Persoonlijke, indringende herinneringen van nabestaanden vormen de leidraad van de film.

De film 'Want elk graf heeft z'n verhaal' deel 1 Indonesië is op DVD verkrijgbaar. Naast de film zijn er op de DVD reportages te zien van alle Nederlandse erevelden op Java en de onthulling van de bronzen naamplaten op het Karel Doormanmonument op het Nederlands ereveld Kembang Kuning in Surabaya. De DVD is te bestellen bij de Oorlogsgravenstichting. Klik hier voor bestelinformatie.